🌿 सर्ग 68: राजा जनक का संदेश पाकर मन्त्रियों सहित महाराज दशरथ का मिथिला जाने के लिये उद्यत होना
Receiving King Janaka's message, King Dasharatha prepares to leave for Mithila with his ministers
कुल श्लोक: 19
श्लोक 1
जनकेन समादिष्टा दूतास्ते क्लान्तवाहनाः।
त्रिरात्रमुषिता मार्गे तेऽयोध्यां प्राविशन् पुरीम्॥
त्रिरात्रमुषिता मार्गे तेऽयोध्यां प्राविशन् पुरीम्॥
॥ 1.68.1 ॥
श्लोक 2
ते राजवचनाद् गत्वा राजवेश्म प्रवेशिताः।
ददृशुर्देवसंकाशं वृद्धं दशरथं नृपम्॥
ददृशुर्देवसंकाशं वृद्धं दशरथं नृपम्॥
॥ 1.68.2 ॥
श्लोक 3
बद्धाञ्जलिपुटाः सर्वे दूता विगतसाध्वसाः।
राजानं प्रश्रितं वाक्यमब्रुवन् मधुराक्षरम्॥ मैथिलो जनको राजा साग्निहोत्रपुरस्कृतः।
राजानं प्रश्रितं वाक्यमब्रुवन् मधुराक्षरम्॥ मैथिलो जनको राजा साग्निहोत्रपुरस्कृतः।
॥ 1.68.3 ॥
श्लोक 4
मुहुर्मुहुर्मधुरया स्नेहसंरक्तया गिरा॥ कुशलं चाव्ययं चैव सोपाध्यायपुरोहितम्।
॥ 1.68.4 ॥
श्लोक 5
जनकस्त्वां महाराज पृच्छते सपुरःसरम्॥
॥ 1.68.5 ॥
श्लोक 6
पृष्ट्वा कुशलमव्यग्रं वैदेहो मिथिलाधिपः।
कौशिकानुमते वाक्यं भवन्तमिदमब्रवीत्॥
कौशिकानुमते वाक्यं भवन्तमिदमब्रवीत्॥
॥ 1.68.6 ॥
श्लोक 7
पूर्वं प्रतिज्ञा विदिता वीर्यशुल्का ममात्मजा।
राजानश्च कृतामर्षा निर्वीर्या विमुखीकृताः॥
राजानश्च कृतामर्षा निर्वीर्या विमुखीकृताः॥
॥ 1.68.7 ॥
श्लोक 8
सेयं मम सुता राजन् विश्वामित्रपुरस्कृतैः।
यदृच्छयागतै राजन् निर्जिता तव पुत्रकैः॥
यदृच्छयागतै राजन् निर्जिता तव पुत्रकैः॥
॥ 1.68.8 ॥
श्लोक 9
तच्च रत्नं धनुर्दिव्यं मध्ये भग्नं महात्मना।
रामेण हि महाबाहो महत्यां जनसंसदि॥
रामेण हि महाबाहो महत्यां जनसंसदि॥
॥ 1.68.9 ॥
श्लोक 10
अस्मै देया मया सीता वीर्यशुल्का महात्मने।
प्रतिज्ञां तर्तुमिच्छामि तदनुज्ञातुमर्हसि॥
प्रतिज्ञां तर्तुमिच्छामि तदनुज्ञातुमर्हसि॥
॥ 1.68.10 ॥
श्लोक 11
सोपाध्यायो महाराज पुरोहितपुरस्कृतः।
शीघ्रमागच्छ भद्रं ते द्रष्टुमर्हसि राघवौ॥
शीघ्रमागच्छ भद्रं ते द्रष्टुमर्हसि राघवौ॥
॥ 1.68.11 ॥
श्लोक 12
प्रतिज्ञां मम राजेन्द्र निर्वर्तयितुमर्हसि।
पुत्रयोरुभयोरेव प्रीतिं त्वमुपलप्स्यसे॥
पुत्रयोरुभयोरेव प्रीतिं त्वमुपलप्स्यसे॥
॥ 1.68.12 ॥
श्लोक 13
एवं विदेहाधिपतिर्मधुरं वाक्यमब्रवीत्।
विश्वामित्राभ्यनुज्ञातः शतानन्दमते स्थितः॥
विश्वामित्राभ्यनुज्ञातः शतानन्दमते स्थितः॥
॥ 1.68.13 ॥
श्लोक 14
दूतवाक्यं तु तच्छ्रुत्वा राजा परमहर्षितः।
वसिष्ठं वामदेवं च मन्त्रिणश्चैवमब्रवीत्॥
वसिष्ठं वामदेवं च मन्त्रिणश्चैवमब्रवीत्॥
॥ 1.68.14 ॥
श्लोक 15
गुप्तः कुशिकपुत्रेण कौसल्यानन्दवर्धनः।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा विदेहेषु वसत्यसौ॥
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा विदेहेषु वसत्यसौ॥
॥ 1.68.15 ॥
श्लोक 16
दृष्टवीर्यस्तु काकुत्स्थो जनकेन महात्मना।
सम्प्रदानं सुतायास्तु राघवे कर्तुमिच्छति॥
सम्प्रदानं सुतायास्तु राघवे कर्तुमिच्छति॥
॥ 1.68.16 ॥
श्लोक 17
यदि वो रोचते वृत्तं जनकस्य महात्मनः।
पुरीं गच्छामहे शीघ्रं मा भूत् कालस्य पर्ययः॥
पुरीं गच्छामहे शीघ्रं मा भूत् कालस्य पर्ययः॥
॥ 1.68.17 ॥
श्लोक 18
मन्त्रिणो बाढमित्याहुः सह सर्वैर्महर्षिभिः।
सुप्रीतश्चाब्रवीद् राजा श्वो यात्रेति च मन्त्रिणः॥
सुप्रीतश्चाब्रवीद् राजा श्वो यात्रेति च मन्त्रिणः॥
॥ 1.68.18 ॥
श्लोक 19
मन्त्रिणस्तु नरेन्द्रस्य रात्रिं परमसत्कृताः।
ऊषुः प्रमुदिताः सर्वे गुणैः सर्वैः समन्विताः॥
ऊषुः प्रमुदिताः सर्वे गुणैः सर्वैः समन्विताः॥
॥ 1.68.19 ॥
सर्ग समाप्ति
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डेऽष्टषष्टितमः सर्गः॥६८॥
📖 हिंदी अनुवाद:
इस प्रकार श्रीवाल्मीकि निर्मित आर्षरामायण आदिकाव्य के बालकाण्ड में अड़सठवाँ सर्ग पूरा हुआ।६८॥
इस प्रकार श्रीवाल्मीकि निर्मित आर्षरामायण आदिकाव्य के बालकाण्ड में अड़सठवाँ सर्ग पूरा हुआ।६८॥
🔍 शब्दार्थ
| संस्कृत शब्द | हिंदी अर्थ |
|---|---|
| इति | इस प्रकार (अव्यय) |
| आर्षे | ऋषि द्वारा कथित (सप्तमी विभक्ति) |
| श्रीमद्रामायणे | श्रीमद्रामायण में (सप्तमी विभक्ति) |
| वाल्मीकीये | वाल्मीकि द्वारा रचित (सप्तमी विभक्ति) |
| आदिकाव्ये | आदिकाव्य में (सप्तमी विभक्ति) |
| बालकाण्डे | बालकाण्ड में (सप्तमी विभक्ति) |
| अष्टषष्टितमः | अड़सठवाँ (प्रथमा विभक्ति) |
| सर्गः | सर्ग (प्रथमा विभक्ति) |
| ॥६८॥ | संख्या ६८ (सर्ग संख्या) |