वाल्मीकि रामायण

बालकाण्ड सर्ग 66 | श्रीमद्वाल्मीकि रामायण

🌿 सर्ग 66: राजा जनक का विश्वामित्र और राम लक्ष्मण का सत्कार, धनुष का परिचय देना और धनुष चढ़ा देने पर श्रीराम के साथ ब्याह का निश्चय प्रकट करना
King Janaka honors Vishwamitra, Rama, and Lakshmana, introduces the bow, and declares his resolve to marry Sita to Shri Rama if he strings the bow
कुल श्लोक: 26
श्लोक 1
ततः प्रभाते विमले कृतकर्मा नराधिपः।
विश्वामित्रं महात्मानमाजुहाव सराघवम्॥
॥ 1.66.1 ॥
श्लोक 2
तमर्चयित्वा धर्मात्मा शास्त्रदृष्टेन कर्मणा।
राघवौ च महात्मानौ तदा वाक्यमुवाच ह॥
॥ 1.66.2 ॥
श्लोक 3
भगवन् स्वागतं तेऽस्तु किं करोमि तवानघ।
भवानाज्ञापयतु मामाज्ञाप्यो भवता ह्यहम्॥
॥ 1.66.3 ॥
श्लोक 4
एवमुक्तः स धर्मात्मा जनकेन महात्मना।
प्रत्युवाच मुनिश्रेष्ठो वाक्यं वाक्यविशारदः॥
॥ 1.66.4 ॥
श्लोक 5
पुत्रौ दशरथस्येमौ क्षत्रियौ लोकविश्रुतौ।
द्रष्टुकामौ धनुःश्रेष्ठं यदेतत्त्वयि तिष्ठति॥
॥ 1.66.5 ॥
श्लोक 6
एतद् दर्शय भद्रं ते कृतकामौ नृपात्मजौ।
दर्शनादस्य धनुषो यथेष्टं प्रतियास्यतः॥
॥ 1.66.6 ॥
श्लोक 7
एवमुक्तस्तु जनकः प्रत्युवाच महामुनिम्।
श्रूयतामस्य धनुषो यदर्थमिह तिष्ठति॥
॥ 1.66.7 ॥
श्लोक 8
देवरात इति ख्यातो निमेर्ज्येष्ठो महीपतिः।
न्यासोऽयं तस्य भगवन् हस्ते दत्तो महात्मनः॥
॥ 1.66.8 ॥
श्लोक 9
दक्षयज्ञवधे पूर्वं धनुरायम्य वीर्यवान्।
विध्वंस्य त्रिदशान् रोषात् सलीलमिदमब्रवीत्॥ यस्माद् भागार्थिनो भागं नाकल्पयत मे सुराः।
॥ 1.66.9 ॥
श्लोक 10
वराङ्गानि महार्हाणि धनुषा शातयामि वः॥
॥ 1.66.10 ॥
श्लोक 11
ततो विमनसः सर्वे देवा वै मुनिपुंगव।
प्रसादयन्त देवेशं तेषां प्रीतोऽभवद् भवः॥
॥ 1.66.11 ॥
श्लोक 12
प्रीतियुक्तस्तु सर्वेषां ददौ तेषां महात्मनाम्।
तदेतद् देवदेवस्य धनूरत्नं महात्मनः॥ न्यासभूतं तदा न्यस्तमस्माकं पूर्वजे विभौ।
॥ 1.66.12 ॥
श्लोक 13
अथ मे कृषतः क्षेत्रं लाङ्गलादुत्थिता ततः॥ क्षेत्रं शोधयता लब्धा नाम्ना सीतेति विश्रुता।
॥ 1.66.13 ॥
श्लोक 14
भूतलादुत्थिता सा तु व्यवर्धत ममात्मजा॥
॥ 1.66.14 ॥
श्लोक 15
वीर्यशुल्केति मे कन्या स्थापितेयमयोनिजा।
भूतलादुत्थितां तां तु वर्धमानां ममात्मजाम्॥ वरयामासुरागत्य राजानो मुनिपुंगव।
॥ 1.66.15 ॥
श्लोक 16
तेषां वरयतां कन्यां सर्वेषां पृथिवीक्षिताम्॥ वीर्यशुल्केति भगवन् न ददामि सुतामहम्।
॥ 1.66.16 ॥
श्लोक 17
ततः सर्वे नृपतयः समेत्य मुनिपुंगव॥ मिथिलामप्युपागम्य वीर्यं जिज्ञासवस्तदा।
॥ 1.66.17 ॥
श्लोक 18
तेषां जिज्ञासमानानां शैवं धनुरुपाहृतम्॥ न शेकुर्ग्रहणे तस्य धनुषस्तोलनेऽपि वा ।
॥ 1.66.18 ॥
श्लोक 19
तेषां वीर्यवतां वीर्यमल्पं ज्ञात्वा महामुने॥ प्रत्याख्याता नृपतयस्तन्निबोध तपोधन।
॥ 1.66.19 ॥
श्लोक 20
ततः परमकोपेन राजानो मुनिपुंगव॥ अरुन्धन् मिथिलां सर्वे वीर्यसंदेहमागताः।
॥ 1.66.20 ॥
श्लोक 21
आत्मानमवधूतं मे विज्ञाय नृपपुंगवाः॥ रोषेण महताविष्टाः पीडयन् मिथिलां पुरीम्।
॥ 1.66.21 ॥
श्लोक 22
ततः संवत्सरे पूर्णे क्षयं यातानि सर्वशः॥ साधनानि मुनिश्रेष्ठ ततोऽहं भृशदुःखितः।

॥ 1.66.22 ॥
श्लोक 23
ततो देवगणान् सर्वांस्तपसाहं प्रसादयम्॥ ददुश्च परमप्रीताश्चतुरंगबलं सुराः।
॥ 1.66.23 ॥
श्लोक 24
ततो भग्ना नृपतयो हन्यमाना दिशो ययुः॥ अवीर्या वीर्यसन्दिग्धाः सामात्याः पापकारिणः।
॥ 1.66.24 ॥
श्लोक 25
तदेतन्मुनिशार्दूल धनुः परमभास्वरम्॥ रामलक्ष्मणयोश्चापि दर्शयिष्यामि सुव्रत।
॥ 1.66.25 ॥
श्लोक 26
यद्यस्य धनुषो रामः कुर्यादारोपणं मुने।
सुतामयोनिजां सीतां दद्यां दाशरथेरहम्॥
॥ 1.66.26 ॥
सर्ग समाप्ति
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे षट्षष्टितमः सर्गः॥६६॥
📖 हिंदी अनुवाद:
इस प्रकार श्रीवाल्मीकि निर्मित आर्षरामायण आदिकाव्य के बालकाण्ड में छियासठवाँ सर्ग पूरा हुआ। ६६॥
🔍 शब्दार्थ
संस्कृत शब्द हिंदी अर्थ
इति इस प्रकार (अव्यय)
आर्षे ऋषि द्वारा कथित (सप्तमी विभक्ति)
श्रीमद्रामायणे श्रीमद्रामायण में (सप्तमी विभक्ति)
वाल्मीकीये वाल्मीकि द्वारा रचित (सप्तमी विभक्ति)
आदिकाव्ये आदिकाव्य में (सप्तमी विभक्ति)
बालकाण्डे बालकाण्ड में (सप्तमी विभक्ति)
षट्षष्टितमः छियासठवाँ (प्रथमा विभक्ति)
सर्गः सर्ग (प्रथमा विभक्ति)
॥६६॥ संख्या ६६ (सर्ग संख्या)

ॐ श्रीरामाय नमः

वाल्मीकि रामायणम् | श्रीरामसमर्पितम्

www.valmikiramayan.in