🌿 सर्ग 35: शोणभद्र पार करके विश्वामित्र आदि का गंगाजी के तट पर पहुँचकर वहाँ रात्रिवास करना, श्रीराम का विश्वामित्रजी से गंगाजी की उत्पत्ति की कथा पूछना
Crossing the Shonabhadra, arrival of Vishwamitra and others at the banks of Ganga, night halt, and Shri Rama asking Vishwamitra about the origin of Ganga
कुल श्लोक: 24
श्लोक 1
उपास्य रात्रिशेषं तु शोणाकूले महर्षिभिः।
निशायां सुप्रभातायां विश्वामित्रोऽभ्यभाषत॥
निशायां सुप्रभातायां विश्वामित्रोऽभ्यभाषत॥
॥ 1.35.1 ॥
श्लोक 2
सुप्रभाता निशा राम पूर्वा संध्या प्रवर्तते।
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते गमनायाभिरोचय॥
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते गमनायाभिरोचय॥
॥ 1.35.2 ॥
श्लोक 3
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य कृतपूर्वाणिकक्रियः।
गमनं रोचयामास वाक्यं चेदमुवाच ह॥
गमनं रोचयामास वाक्यं चेदमुवाच ह॥
॥ 1.35.3 ॥
श्लोक 4
अयं शोणः शुभजलोऽगाधः पुलिनमण्डितः।
कतरेण पथा ब्रह्मन् संतरिष्यामहे वयम्॥
कतरेण पथा ब्रह्मन् संतरिष्यामहे वयम्॥
॥ 1.35.4 ॥
श्लोक 5
एवमुक्तस्तु रामेण विश्वामित्रोऽब्रवीदिदम्।
एष पन्था मयोद्दिष्टो येन यान्ति महर्षयः॥
एष पन्था मयोद्दिष्टो येन यान्ति महर्षयः॥
॥ 1.35.5 ॥
श्लोक 6
एवमुक्ता महर्षयो विश्वामित्रेण धीमता।
पश्यन्तस्ते प्रयाता वै वनानि विविधानि च॥
पश्यन्तस्ते प्रयाता वै वनानि विविधानि च॥
॥ 1.35.6 ॥
श्लोक 7
ते गत्वा दूरमध्वानं गतेऽर्धदिवसे तदा।
जाह्नवीं सरितां श्रेष्ठां ददृशुर्मुनिसेविताम्॥
जाह्नवीं सरितां श्रेष्ठां ददृशुर्मुनिसेविताम्॥
॥ 1.35.7 ॥
श्लोक 8
तां दृष्ट्वा पुण्यसलिलां हंससारससेविताम्।
बभूवुर्मुनयः सर्वे मुदिताः सहराघवाः॥
बभूवुर्मुनयः सर्वे मुदिताः सहराघवाः॥
॥ 1.35.8 ॥
श्लोक 9
तस्यास्तीरे तदा सर्वे चक्रुर्वासपरिग्रहम्।
ततः स्नात्वा यथान्यायं संतर्ण्य पितृदेवताः॥
ततः स्नात्वा यथान्यायं संतर्ण्य पितृदेवताः॥
॥ 1.35.9 ॥
श्लोक 10
हुत्वा चैवाग्निहोत्राणि प्राश्य चामृतवद्धविः।
विविशुर्जाह्नवीतीरे शुभा मुदितमानसाः॥ विश्वामित्रं महात्मानं परिवार्य समन्ततः।
विविशुर्जाह्नवीतीरे शुभा मुदितमानसाः॥ विश्वामित्रं महात्मानं परिवार्य समन्ततः।
॥ 1.35.10 ॥
श्लोक 11
विष्ठिताश्च यथान्यायं राघवौ च यथार्हतः।
सम्प्रहृष्टमना रामो विश्वामित्रमथाब्रवीत्॥
सम्प्रहृष्टमना रामो विश्वामित्रमथाब्रवीत्॥
॥ 1.35.11 ॥
श्लोक 12
भगवन् श्रोतुमिच्छामि गंगां त्रिपथगां नदीम्।
त्रैलोक्यं कथमाक्रम्य गता नदनदीपतिम्॥
त्रैलोक्यं कथमाक्रम्य गता नदनदीपतिम्॥
॥ 1.35.12 ॥
श्लोक 13
चोदितो रामवाक्येन विश्वामित्रो महामुनिः।
वृद्धिं जन्म गंगाया वक्तुमेवोपचक्रमे॥
वृद्धिं जन्म गंगाया वक्तुमेवोपचक्रमे॥
॥ 1.35.13 ॥
श्लोक 14
शैलेन्द्रो हिमवान् राम धातूनामाकरो महान्।
तस्य कन्याद्वयं राम रूपेणाप्रतिमं भुवि॥
तस्य कन्याद्वयं राम रूपेणाप्रतिमं भुवि॥
॥ 1.35.14 ॥
श्लोक 15
या मेरुदुहिता राम तयोर्माता सुमध्यमा।
नाम्ना मेना मनोज्ञा वै पत्नी हिमवतः प्रिया॥
नाम्ना मेना मनोज्ञा वै पत्नी हिमवतः प्रिया॥
॥ 1.35.15 ॥
श्लोक 16
तस्यां गंगेयमभवज्ज्येष्ठा हिमवतः सुता।
उमा नाम द्वितीयाभूत् कन्या तस्यैव राघव॥
उमा नाम द्वितीयाभूत् कन्या तस्यैव राघव॥
॥ 1.35.16 ॥
श्लोक 17
अथ ज्येष्ठां सुराः सर्वे देवकार्यचिकीर्षया।
शैलेन्द्रं वरयामासुरींगां त्रिपथगां नदीम्॥
शैलेन्द्रं वरयामासुरींगां त्रिपथगां नदीम्॥
॥ 1.35.17 ॥
श्लोक 18
ददौ धर्मेण हिमवांस्तनयां लोकपावनीम्।
स्वच्छन्दपथगां गंगां त्रैलोक्यहितकाम्यया॥
स्वच्छन्दपथगां गंगां त्रैलोक्यहितकाम्यया॥
॥ 1.35.18 ॥
श्लोक 19
प्रतिगृह्य त्रिलोकार्थं त्रिलोकहितकांक्षिणः।
गंगामादाय तेऽगच्छन् कृतार्थेनान्तरात्मना ॥
गंगामादाय तेऽगच्छन् कृतार्थेनान्तरात्मना ॥
॥ 1.35.19 ॥
श्लोक 20
या चान्या शैलदुहिता कन्याऽऽसीद्रघुनन्दन।
उग्रं सुव्रतमास्थाय तपस्तेपे तपोधना॥
उग्रं सुव्रतमास्थाय तपस्तेपे तपोधना॥
॥ 1.35.20 ॥
श्लोक 21
उग्रेण तपसा युक्तां ददौ शैलवरः सुताम्।
रुद्रायाप्रतिरूपाय उमां लोकनमस्कृताम्॥
रुद्रायाप्रतिरूपाय उमां लोकनमस्कृताम्॥
॥ 1.35.21 ॥
श्लोक 22
एते ते शैलराजस्य सुते लोकनमस्कृते।
गंगा च सरितां श्रेष्ठा उमादेवी च राघव॥
गंगा च सरितां श्रेष्ठा उमादेवी च राघव॥
॥ 1.35.22 ॥
श्लोक 23
एतत् ते सर्वमाख्यातं यथा त्रिपथगामिनी।
खं गता प्रथमं तात गतिं गतिमतां वर ॥
खं गता प्रथमं तात गतिं गतिमतां वर ॥
॥ 1.35.23 ॥
श्लोक 24
सैषा सुरनदी रम्या शैलेन्द्रतनया तदा।
सुरलोकं समारूढा विपापा जलवाहिनी॥
सुरलोकं समारूढा विपापा जलवाहिनी॥
॥ 1.35.24 ॥
सर्ग समाप्ति
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे पञ्चत्रिंशः सर्गः॥३५॥
📖 हिंदी अनुवाद:
इस प्रकार श्रीवाल्मीकि निर्मित आर्षरामायण आदिकाव्य के बालकाण्ड में पैंतीसवाँ सर्ग पूरा हुआ॥३५॥
इस प्रकार श्रीवाल्मीकि निर्मित आर्षरामायण आदिकाव्य के बालकाण्ड में पैंतीसवाँ सर्ग पूरा हुआ॥३५॥
🔍 शब्दार्थ
| संस्कृत शब्द | हिंदी अर्थ |
|---|---|
| इति | इस प्रकार (अव्यय) |
| आर्षे | ऋषि द्वारा कथित (सप्तमी विभक्ति) |
| श्रीमद्रामायणे | श्रीमद्रामायण में (सप्तमी विभक्ति) |
| वाल्मीकीये | वाल्मीकि द्वारा रचित (सप्तमी विभक्ति) |
| आदिकाव्ये | आदिकाव्य में (सप्तमी विभक्ति) |
| बालकाण्डे | बालकाण्ड में (सप्तमी विभक्ति) |
| पञ्चत्रिंशः | पैंतीसवाँ (प्रथमा विभक्ति) |
| सर्गः | सर्ग (प्रथमा विभक्ति) |
| ॥३५॥ | संख्या ३५ (सर्ग संख्या) |