वाल्मीकि रामायण

बालकाण्ड सर्ग 77 | श्रीमद्वाल्मीकि रामायण

🌿 सर्ग 77: राजा दशरथ का पुत्रों और वधुओं के साथ अयोध्या में प्रवेश, सीता और श्रीराम का पारस्परिक प्रेम
King Dasharatha enters Ayodhya with his sons and daughters-in-law, and the mutual love between Sita and Shri Rama
कुल श्लोक: 29
श्लोक 1
गते रामे प्रशान्तात्मा रामो दाशरथिर्धनुः ।
वरुणायाप्रमेयाय ददौ हस्ते महायशाः॥
॥ 1.77.1 ॥
श्लोक 2
अभिवाद्य ततो रामो वसिष्ठप्रमुखानृषीन्।
पितरं विकलं दृष्ट्वा प्रोवाच रघुनन्दनः॥
॥ 1.77.2 ॥
श्लोक 3
जामदग्न्यो गतो रामः प्रयातु चतुरंगिणी।
अयोध्याभिमुखी सेना त्वया नाथेन पालिता॥
॥ 1.77.3 ॥
श्लोक 4
रामस्य वचनं श्रुत्वा राजा दशरथः सुतम्।
बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य मूर्ध्न्युपाघ्राय राघवम्॥ गतो राम इति श्रुत्वा हृष्टः प्रमुदितो नृपः।
॥ 1.77.4 ॥
श्लोक 5
पुनर्जातं तदा मेने पुत्रमात्मानमेव च॥
॥ 1.77.5 ॥
श्लोक 6
चोदयामास तां सेनां जगामाशु ततः पुरीम्।
पताकाध्वजिनीं रम्यां तूर्योद्घुष्टनिनादिताम्॥
॥ 1.77.6 ॥
श्लोक 7
सिक्तराजपथरम्यां प्रकीर्णकुसुमोत्कराम्।
राजप्रवेशसुमुखैः पौरैर्मङ्गलपाणिभिः॥ सम्पूर्णां प्राविशद् राजा जनौघैः समलंकृताम्।
॥ 1.77.7 ॥
श्लोक 8
पौरैः प्रत्युद्गतो दूरं द्विजैश्च पुरवासिभिः॥
॥ 1.77.8 ॥
श्लोक 9
पुत्रैरनुगतः श्रीमान् श्रीमद्भिश्च महायशाः।
प्रविवेश गृहं राजा हिमवत्सदृशं प्रियम्॥
॥ 1.77.9 ॥
श्लोक 10
ननन्द स्वजनै राजा गृहे कामैः सुपूजितः।
कौसल्या च सुमित्रा च कैकेयी च सुमध्यमा॥ वधूप्रतिग्रहे युक्ता याश्चान्या राजयोषितः।
॥ 1.77.10 ॥
श्लोक 11
ततः सीतां महाभागामूर्मिलां च यशस्विनीम्॥ कुशध्वजसुते चोभे जगृहुर्नृपयोषितः।
॥ 1.77.11 ॥
श्लोक 12
मङ्गलालापनैर्होमैः शोभिताः क्षौमवाससः॥
॥ 1.77.12 ॥
श्लोक 13
देवतायतनान्याशु सर्वास्ताः प्रत्यपूजयन्।
अभिवाद्याभिवाद्यांश्च सर्वा राजसुतास्तदा॥ रेमिरे मुदिताः सर्वा भर्तृभिर्मुदिता रहः।
॥ 1.77.13 ॥
श्लोक 14
कृतदाराः कृतास्त्राश्च सधनाः ससुहृज्जनाः॥ शुश्रूषमाणाः पितरं वर्तयन्ति नरर्षभाः।
॥ 1.77.14 ॥
श्लोक 15
कस्यचित्त्वथ कालस्य राजा दशरथः सुतम्॥ भरतं कैकयीपुत्रमब्रवीद् रघुनन्दनः।
॥ 1.77.15 ॥
श्लोक 16
अयं केकयराजस्य पुत्रो वसति पुत्रक॥ त्वां नेतुमागतो वीरो युधाजिन्मातुलस्तव।
॥ 1.77.16 ॥
श्लोक 17
श्रुत्वा दशरथस्यैतद् भरतः कैकयीसुतः॥ गमनायाभिचक्राम शत्रुघ्नसहितस्तदा।
॥ 1.77.17 ॥
श्लोक 18
आपृच्छ्य पितरं शूरो रामं चाक्लिष्टकारिणम्॥ मातॄश्चापि नरश्रेष्ठः शत्रुघ्नसहितो ययौ।
॥ 1.77.18 ॥
श्लोक 19
युधाजित् प्राप्य भरतं सशत्रुघ्नं प्रहर्षितः॥ स्वपुरं प्राविशद् वीरः पिता तस्य तुतोष ह।
॥ 1.77.19 ॥
श्लोक 20
गते च भरते रामो लक्ष्मणश्च महाबलः॥ पितरं देवसंकाशं पूजयामासतुस्तदा।
॥ 1.77.20 ॥
श्लोक 21
पितुराज्ञां पुरस्कृत्य पौरकार्याणि सर्वशः॥ चकार रामः सर्वाणि प्रियाणि च हितानि च।
॥ 1.77.21 ॥
श्लोक 22
मातृभ्यो मातृकार्याणि कृत्वा परमयन्त्रितः॥ गुरूणां गुरुकार्याणि काले कालेऽन्ववैक्षत।
॥ 1.77.22 ॥
श्लोक 23
एवं दशरथः प्रीतो ब्राह्मणा नैगमास्तथा ॥ रामस्य शीलवृत्तेन सर्वे विषयवासिनः।
॥ 1.77.23 ॥
श्लोक 24
तेषामतियशा लोके रामः सत्यपराक्रमः॥ स्वयंभूरिव भूतानां बभूव गुणवत्तरः।
॥ 1.77.24 ॥
श्लोक 25
रामश्च सीतया सार्धं विजहार बहूनृतून्॥ मनस्वी तद्गतमनास्तस्या हृदि समर्पितः।
॥ 1.77.25 ॥
श्लोक 26
प्रिया तु सीता रामस्य दाराः पितृकृता इति॥ गुणाद्रूपगुणाच्चापि प्रीतिर्भूयोऽभिवर्धते।
॥ 1.77.26 ॥
श्लोक 27
तस्याश्च भर्ता द्विगुणं हृदये परिवर्तते॥
॥ 1.77.27 ॥
श्लोक 28
अन्तर्गतमपि व्यक्तमाख्याति हृदयं हृदा।
तस्य भूयो विशेषेण मैथिली जनकात्मजा।
देवताभिः समा रूपे सीता श्रीरिव रूपिणी॥
॥ 1.77.28 ॥
श्लोक 29
तया स राजर्षिसुतोऽभिकामया समेयिवानुत्तमराजकन्यया।
अतीव रामः शुशुभे मुदान्वितो विभुः श्रिया विष्णुरिवामरेश्वरः॥
॥ 1.77.29 ॥
सर्ग समाप्ति
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे सप्तसप्ततितमः सर्गः॥७७॥
📖 हिंदी अनुवाद:
इस प्रकार श्रीवाल्मीकिनिर्मित आर्षरामायण आदिकाव्यके बालकाण्डमें सतहत्तरवाँ सर्ग पूरा हुआ॥ ७७॥
🔍 शब्दार्थ
संस्कृत शब्द हिंदी अर्थ
इति इस प्रकार (अव्यय)
आर्षे ऋषि द्वारा कथित (सप्तमी विभक्ति)
श्रीमद्रामायणे श्रीमद्रामायण में (सप्तमी विभक्ति)
वाल्मीकीये वाल्मीकि द्वारा रचित (सप्तमी विभक्ति)
आदिकाव्ये आदिकाव्य में (सप्तमी विभक्ति)
बालकाण्डे बालकाण्ड में (सप्तमी विभक्ति)
सप्तसप्ततितमः सतहत्तरवाँ (प्रथमा विभक्ति)
सर्गः सर्ग (प्रथमा विभक्ति)
॥७७॥ संख्या ७७ (सर्ग संख्या)

ॐ श्रीरामाय नमः

वाल्मीकि रामायणम् | श्रीरामसमर्पितम्

www.valmikiramayan.in